19. ୧୯. ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟାର୍
ଇସ୍ରାଏଲନି ମାନାୟାର୍ ଇତିହାସ୍ତାକେ ଈଶ୍ୱର ହେୱାର୍ ଲାଗାୟ୍ ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ପକ୍ତାନ୍। ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟାର୍ ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ବେଣ୍ ୱେନ୍ଞ୍ଜି ତାପାଚେ ଈଶ୍ୱର ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ମାନାୟାର୍ ୱେଚ୍ଚି ମାଚାର୍।
ଏଚେପାଦ୍ନା ଆହାବ ଇସ୍ରାଏଲ ରାଜିନି ରାଜା ମାଚାନ୍ ହେପାଦ୍ନା ଏଲୀୟ ରକାନ୍ ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟ୍ ମାଚାନ୍। ଆହାବ ରକାନ୍ କରାପ୍ ମାନାୟ୍ ମାଚାନ୍ ହେୱାନ୍ ବାଲ୍ ତର୍ଦି ରକାନ୍ ବୁଲ୍ ଦେବିତିଙ୍ଗ୍ ପୁଜା କିନି କାଜିଙ୍ଗ୍ ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ୱାରିକିୟିକିଜି ମାଚାନ୍। ଏଲୀୟ ଆହବଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚାନ୍, “ଆନେଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ୱିତି ପାତେକ୍ ଇସ୍ରାଏଲ ଦେସ୍ତାକେ ଇମ୍ଣି ପର୍କାର୍ ବାର୍ହା କି ପିନି ଆଉତ୍। ଇଦାଙ୍ଗ୍ କାଜିଙ୍ଗ୍ ଆହାବ ବେସି ରିସା ଆତାନ୍।”
ଏଲୀୟଙ୍ଗ୍ ମାର୍ନେ ଅହ୍ନି କାଜିଙ୍ଗ୍ ଇଚା କିଜି ମାଚି ଆହାବତାଙ୍ଗ୍ ଜାର୍ତିଙ୍ଗ୍ ଟାଙ୍ଗ୍ରା ବାହାତାକେ ମାନି ର ଜାରାଣ୍ ତାକେ ଡ଼ୁକ୍ତି କାଜିଙ୍ଗ୍ ଈଶ୍ୱର ଏଲୀୟଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚି ମାଚାନ୍। ୱିଜୁଦିନ୍ ନାଡ଼ିସ୍ ଆରେ ୱିଜୁଦିନ୍ ମିକାହାରେସ୍ ପଟିଙ୍ଗ୍ ରୁଟି ଆରେ ଜେଇ ତାସିହିଜି ମାଚିକ୍। ଆହାବ ଆରେ ତା ସେନା ଏଲୀୟଙ୍ଗ୍ ଡେକ୍ତାର୍, ମାତର୍ ହେୱାର୍ ହେୱାନିଙ୍ଗ୍ ଗାଟାଆୱାତାର୍। ମାର୍ଡି ଏଚେକ୍ ବୟଙ୍କାର୍ ମାଚାତ୍ ଯେ ଝାରାଣ୍ ପା ହାରିହାରା ଦିରେ-ଦିରେ ୱାଜ୍ଜି ହାଚାତ୍।
ଲାଗିଙ୍ଗ୍ ଏଲୀୟ ର ପାଡ଼୍ହାନି ଦେସ୍ତାକେ ହାଚାନ୍। ମାର୍ଡି ଆତିଲେ ହେ ଦେସ୍ନି ରଞ୍ଜେଲ୍ ରାଣ୍ଡି ଆରେ ତା ମେହିତି କାଦି ୱିସ୍ଦି ମାଚାତ୍।ଇନେସ୍କି ବାର୍ହା ଆୱିତିଲେ ମାର୍ଡି ଆଜି ମାଚାତ୍, ମାତର୍ ହେୱାର୍ ଏଲୀୟଙ୍ଗ୍ ଜାତୁନ୍ ଅତାର୍, ଆରେ ଈଶ୍ୱର ହେୱାରିଙ୍ଗ୍ କାଦି ଜଗାଇ କିତାନ୍ ଇନେସ୍କି ହେୱାରିଙ୍ଗ୍ ମଇଦା ଟାଙ୍ଗା ଆରେ ଚିକାଣ୍ ଟାଙ୍ଗା ଇନେୱାଡ଼ାଙ୍ଗ୍ ୱିଜ୍ୱାତାତ୍। ହେ ମାର୍ଡି ୱିଜ୍ନି ପାତେକ୍ ପା ହେୱାର୍ କାଦି ମାଚାତ୍। ଏଲିୟ ହେବେ କେତେକ୍ ବାର୍ହୁ ପାତେକ୍ ମାଚାନ୍।
ତିନ୍ ବାର୍ହୁ ଅଦା ଆତି ପାଚେ, ଈଶ୍ୱର ଏଲୀୟଙ୍ଗ୍ ଇସ୍ରାଏଲ ଦେସ୍ତାକେ ଲେଉଟାଆଜି ହାଞ୍ଜେଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚାନ୍, “ଆରେ ଆହାବଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚେଙ୍ଗ୍ ଯେ ହେୱାନ୍ ଆରେରଗ ବାର୍ହା ପକ୍ତେଙ୍ଗ୍ ହାନାନା।” ଏଚେପାଦ୍ନା ଆହାବ ଏଲୀୟଙ୍ଗ୍ ହୁଡ଼୍ତାନ୍, ହେୱାନ୍ ୱେଚ୍ଚାନ୍, “ଇଦାଙ୍ଗ୍ କି ଏନେଙ୍ଗ୍ ସମସ୍ୟା ରସ୍ତାକାଇ!” ଏଲୀୟ ହେୱାନିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚାନ୍, “ଏନେଙ୍ଗ୍ ସମସ୍ୟା ରସ୍ତାକାଇ! ଏନେଙ୍ଗ୍ ସତ୍ ଈଶ୍ୱର ମାପୃଙ୍ଗ୍ ପିସ୍ତାଇନା ଆରେ ବାଲ୍ ଦେବିନି ହେବା କିନାୟା। ଇସ୍ରାଏଲ ରାଜିନି ୱିଜୁ ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ କର୍ମିଲ ମାଡ଼ି ଲାଗାୟ୍ ତାସିୱାଡ।”
୪୫୦ ଜାଣ୍ ବାଲ୍ ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟ୍ନି ହୁଦାଙ୍ଗ୍ ଇସ୍ରାଏଲ ରାଜିନି ୱିଜାକାର୍ ମାନାୟ୍ କର୍ମିଲ ମାଡ଼ିତାକେ ୱାତାର୍। ଏଲୀୟ ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚାନ୍, “ଏପେଙ୍ଗ୍ ଏଚେ ଦିନ୍ ପାତେକ୍ ମି ମାନ୍ତିଙ୍ଗ୍ ବାଦ୍ଲାୟ୍ କିନାଦେରା? ଯଦି ୱିଜୁତାଙ୍ଗ୍ ଶାକ୍ତିକାଟି ମାପୃ ଈଶ୍ୱର, ଲାଗିଙ୍ଗ୍ ତା ହେବା କିୟାଟ୍! ବାଲ୍ ଦେବି ଯଦି ଈଶ୍ୱର, ଲାଗିଙ୍ଗ୍ ତାଙ୍ଗେଙ୍ଗ୍ ହେବା କିୟାଟ୍।”
ତାପାଚେ ଏଲୀୟ ବାଲ୍ ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟ୍ରିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚାନ୍, “ର ମେଣ୍ଢା ଅହାଟ୍ ଆରେ ହେଦାଙ୍ଗ୍ତିଙ୍ଗ୍ ବଲିପୁଜା କାଜିଙ୍ଗ୍ ରହାଟ୍, ମାତର୍ ହେବେ ନାଣି ଆହାୟ୍ କିମାଟ୍। ଆନେଙ୍ଗ୍ ପା ହେଦାଙ୍ଗ୍ କିନାଙ୍ଗ୍। ଇମ୍ଣି ଈଶ୍ୱର ନାଣିତାଙ୍ଗ୍ ବେଣ୍ କିନାନ୍ ହେୱାନ୍ ସତ୍ ଈଶ୍ୱର ଆନାନ୍।” ଲାଗିଙ୍ଗ୍ ବାଲ୍ ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟାର୍ ର ବଲିପୁଜା କିନି ବେଦି ରସ୍ତାର୍ ମାତର୍ ହେବେ ନାଣି ହିୱାତାର୍।
ତାପାଚେ ବାଲ୍ ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟାର୍ ବାଲ୍ ଦେବିଙ୍ଗ୍ ପାର୍ତାନ୍ କିତାର୍, “ବାଲ୍ ଦେବି, ମା ପାର୍ତାନା ୱେନା!” ୱେଡ଼ାବୁଡି ହେୱାର୍ ପାର୍ତାନା କିତାର୍ ଆରେ ଗାଜାକାଟ୍ କିଜି ଆଲାଆତାର୍ ଆରେ ଜାର୍-ଜାର୍ତିଙ୍ଗ୍ ହୁରିତାଙ୍ଗ୍ ହଣ୍ଡି ଆତାର୍, ମାତର୍ ଇମ୍ଣି ଉତର୍ ପା ଗାଟା ଆୱାତାତ୍।
ହେ ଦିନ୍ନି ୱେଡ଼ା ହାନିହିଙ୍ଗ୍, ଏଲୀୟ ଈଶ୍ୱରତାକେ ର ବଲିପୁଜା ରସ୍ତାନ୍। ତାପାଚେ ହେୱାନ୍ ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚାନ୍, ପୁଜାକିନି ବେଦିନି ଜେଇ, ୱେଜ୍ଗୁ ଇଲେକେ ପୁଜାକିନି ବେଦି ଚାରିବେଣ୍ତି ମେଦ୍ନି ଏଜୁଙ୍ଗ୍ତାଙ୍ଗ୍ ୱିଜୁ ଅଲ୍ ଆନି ପାତେକ୍ ବାର ଗାଟା ଗାଜା ଟାଙ୍ଗାକାଙ୍ଗ୍ ଏଜୁଙ୍ଗ୍ ଅଜି ୱାକ୍ତେଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚାନ୍।
ତାପାଚେ ଏଲୀୟ ପାର୍ତାନା କିତାନ୍, “ଏ ଅବ୍ରାହାମ, ଇସାହାକ ଆରେ ଯାକୁବ ଈଶ୍ୱର ୱିଜୁତାଙ୍ଗ୍ ଶାକ୍ତିକାଟି ମାପୃ, ନେଞ୍ଜେଙ୍ଗ୍ ମାଙ୍ଗେଙ୍ଗ୍ ଚଚ୍ଚା ଯେ ଏନେଙ୍ଗ୍ ଇସ୍ରାଏଲନି ଈଶ୍ୱର ଆରେ ଆନେଙ୍ଗ୍ ମି ଦାସ୍। ନାଙ୍ଗେଙ୍ଗ୍ ଉତର୍ ହିଦା ଇନେସ୍କି ଇ ୱିଜୁ ମାନାୟ୍ ପୁଞ୍ଜେଙ୍ଗ୍ ଆଡ୍ନାର୍ ଯେ ଏନେଙ୍ଗ୍ ସତ୍ ଈଶ୍ୱରତି।”
ହେଦାପ୍ରେ ବାଦାଡ଼୍ତାଙ୍ଗ୍ ନାଣି ଆର୍ଜି ପୁଜାକିନି ବେଦିତାକେ ମାନି ଜେଇ, ୱେଜ୍ଗୁ, କାଲ୍କୁ, ଦୁଡ଼ି ଆରେ ଇଲେକେ ପୁଜାକିନି ବେଦି ଚାରିବେଣ୍ତାଙ୍ଗ୍ ମାନି ଏଜୁକାଙ୍ଗ୍ ନିକି କିତାତ୍। ଏଚେପାଦ୍ନା ମାନାୟାର୍ ଇଦାଙ୍ଗ୍ ହୁଡ଼୍ତାର୍, ହେୱାର୍ ମେଦ୍ନିତାକେ ଗୁର୍ଜି ୱେଚ୍ଚାର୍, “ୱିଜୁତାଙ୍ଗ୍ ଶାକ୍ତିକାଟି ମାପୃ ନେ ଈଶ୍ୱର! ୱିଜୁତାଙ୍ଗ୍ ଶାକ୍ତିକାଟି ମାପୃ ନେ ଈଶ୍ୱର।”
ତାପାଚେ ଏଲୀୟ ୱେଚ୍ଚାନ୍, “ବାଲ୍ ଦେବିନି ଇମ୍ଣି ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟ୍ତିଙ୍ଗ୍ କୁସ୍ଡ଼ାଆଜି ହାଞ୍ଜେଙ୍ଗ୍ ହିମାଟ୍।” ଲାଗିଙ୍ଗ୍ ମାନାୟାର୍ ବାଲ୍ ଦେବିନି ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ଆସ୍ତି ହେୱାରିଙ୍ଗ୍ ମାର୍ନେ ଅସ୍ତାର୍।
ତାପାଚେ ଏଲୀୟ ଆହାବଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚାନ୍, “ଦେସ୍ତାକେ ବେଗି ଲେଉଟାଆଜି ହାଲା, ଇନେସ୍କି ବାର୍ହା ୱାନାତା।” ବେଗି ବାଦାଙ୍ଗ୍ କାର୍ହା ଆଦେଙ୍ଗ୍ ଲାଗାନାତା ଆରେ ବେସି ବାର୍ହା ଆତାତ୍। ଯିହୋବା ମରୁଡିତିଙ୍ଗ୍ ଶେସ୍କିଜି ୱିସ୍ତି ମାଚାନ୍ ଆରେ ହେୱାନ୍ ଯେ ସତ୍ ଈଶ୍ୱର ହେଦାଙ୍ଗ୍ ହେୱାନ୍ ପାର୍ମାଣ୍ କିଜି ଚଚ୍ଚାନ୍।
ଏଲୀୟ ସମୟ ପାଚେ, ଈଶ୍ୱର ଇଲିଶାୟ ତର୍ଦି ରକାନ୍ ମାନାୟ୍ତିଙ୍ଗ୍ ତା ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟ୍ ଆନି କାଜିଙ୍ଗ୍ ବାଚି କିତାନ୍। ଈଶ୍ୱର ଇଲିୟାତାଙ୍ଗ୍ କେତେକ୍ ଚାନିଆ ଆନି କାମାୟ୍ କିତାନ୍। ନାମାନଙ୍କ କାଜିଙ୍ଗ୍ ର ଚାନିଆଆନି କାମାୟ୍ ଗଟାଆଜି ମାଚାତ୍, ହେୱାନ୍ ରକାନ୍ ଶତ୍ରୁ ସେନାପତି ମାଚାନ୍, ହେୱାନିଙ୍ଗ୍ ବୟଙ୍କାର୍ ତଲ୍ ରଗ୍ ଆଜି ମାଚାତ୍। ହେୱାନ୍ ଇଲିଶାୟ ବିଷୟରେ ୱେଚାନ୍ ଲାଗିଙ୍ଗ୍ ହେୱାନ୍ ହାଲ୍ଜି ହେୱାନିଙ୍ଗ୍ ହାର୍ କିନି କାଜିଙ୍ଗ୍ ଇଲିଶାୟଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚାନ୍।ଇଲିଶାୟ ନାମାନଙ୍ଗ୍ ଯର୍ଦ୍ଦନ୍ ନାଗୁଡ଼୍ତାକେ ସାତ୍ହଟ୍ ମୁନ୍ଞ୍ଜେଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚି ମାଚାନ୍।
ପାର୍ତୁମ୍ ନାମାନ ରିସା ଆଜି ମାଚାନ୍ ଆରେ ଇଦାଙ୍ଗ୍ କିୱାଦାଙ୍ଗ୍ ମାଚାନ୍ ଇନେସ୍କି ଇଦାଙ୍ଗ୍ ମୁର୍କ ଲେକେ ତାଙ୍ଗେଙ୍ଗ୍ ଲାଗାତାତ୍। ମାତର୍ ପାଚେନି ସମୟତ ହେୱାନ୍ ତା ମାନ୍ ବାଦ୍ଲାୟ୍ କିଜି ଯର୍ଦ୍ଦନ ନାଗୁଡ଼୍ତ ସାତ୍ହଟ୍ ମୁନ୍ଞ୍ଚାନ୍। ହେୱାନ୍ ଏଚେପାଦ୍ନା ହାରିହାରା କାଜିଙ୍ଗ୍ ଏଜୁଙ୍ଗ୍ତାଙ୍ଗ୍ ମୁନ୍ଞ୍ଜି ହସି ୱାତାନ୍ ହେପାଦ୍ନା ତା ତଲ୍ ୱିଜୁ ହାର୍ ଆତାତ୍।ଈଶ୍ୱର ହେୱାନିଙ୍ଗ୍ ହାର୍ କିଜି ମାଚାନ୍।
ଈଶ୍ୱର ଆରେ ଜେକନି ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ପକ୍ଚି ମାଚାନ୍। ହେୱାର୍ ୱିଜାକାର୍ ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ମୁର୍ତି ପୁଜା କିନାକା ବନ୍ଦ୍ କିନି କାଜିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚାର୍ ଆରେ ଜେକନିକାରିଙ୍ଗ୍ ନ୍ୟାୟ୍ ଆରେ ଦୟା ଚଚ୍ଚେଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚି ମାଚାର୍। ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟାର୍ ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ଜାଗ୍ରତ୍ କିୟିକିଜି ୱେଚ୍ଚାର୍ ଯେ ହେୱାର୍ ଯଦି କରାପ୍ କାମାୟ୍ କିଦେଙ୍ଗ୍ ବନ୍ଦ୍ କିଉର୍ ଆରେ ଈଶ୍ୱର କାତାତିଙ୍ଗ୍ ମାନି କିଉର୍, ଲାଗିଙ୍ଗ୍ ଈଶ୍ୱର ହେୱାରିଙ୍ଗ୍ ଦସ୍ ଆସ୍ତି ବିଚାର୍ କିନାନ୍ ଆରେ ହେୱାରିଙ୍ଗ୍ ଦଣ୍ଡ୍ ହିନାନ୍।
କେତେକ୍ ସମୟତ ମାନାୟାର୍ ଈଶ୍ୱର କାତାତିଙ୍ଗ୍ ମାନି କିୱାତାର୍। ହେୱାର୍ କେତେକ୍ ସମୟତ ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟାର୍ ହୁଦାଙ୍ଗ୍ କରାପ୍ ବ୍ୟବହାର୍ କିଜି ମାଚାର୍ ଆରେ ଚାନେକ୍-ଚାନେକ୍ ଇଲେକେ ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ମାର୍ନେ ଅସ୍ତି ମାଚାର୍। ରଗ ଯରିମିୟ ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟ୍ତିଙ୍ଗ୍ ର ୱାଚ୍ଚି କୁଁ କଡ଼ିତାକେ ରାତ୍ତି ମାଚାର୍ ଆରେ ହେୱାନ୍ ହାଃନି କାଜିଙ୍ଗ୍ ହେୱାନିଙ୍ଗ୍ ହେବେ ରକାନିଙ୍ଗ୍ ପିସ୍ତି ମାଚାର୍। ହେୱାନ୍ କୁଁ କଡ଼ି ତାରେନ୍ ମାନି କାଦତାକେ ମୁନ୍ଞ୍ଜି ମାଚାନ୍, ମାତର୍ ରାଜା ହେୱାନିଙ୍ଗ୍ ଦୟା କିତାନ୍ ଆରେ ଯିରିମିୟ ହାଃନି ଆଗେ ହେୱାନିଙ୍ଗ୍ କୁଁ କଡ଼ିତାଙ୍ଗ୍ ହପ୍ଚି ତାହିୱାନି କାଜିଙ୍ଗ୍ ହେୱାନ୍ ତା ଦାସ୍ ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ଆଦେସ୍ ହିତାନ୍।
ଈଶ୍ୱରତାଙ୍ଗ୍ ୱେଚି ବେଣ୍ତିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ନି ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ମାନାୟାର୍ ଗିଣ୍ କିତିସ୍ ପା ହେୱାର୍ ଈଶ୍ୱର କାଜିଙ୍ଗ୍ ବେଣ୍ ୱେଚ୍ଚେଙ୍ଗ୍ ଲାଗାତାର୍। ହେୱାର୍ ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ଜାଗ୍ରତ୍ କିୟିକିଜି ୱେଚ୍ଚାର୍ ଯେ ଯଦି ହେୱାର୍ ବାବି କିୱିତିସ୍ ଈଶ୍ୱର ହେୱାରିଙ୍ଗ୍ ନଷ୍ଟ କିନାନ୍। ଈଶ୍ୱର ପକ୍ତିତି ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ଯେ ୱାନାନ୍ ହେ ପାର୍ମାଣ୍ ବିଷୟରେ ପା ହେୱାର୍ ମାନାୟାରିଙ୍ଗ୍ ୱେଚ୍ଚି ମାଚାର୍।
ବାଇବଲ୍ନି ର କାତା: ୧ ରାଜାବଳୀ ୧୬-୧୮; ୨ନରାଜାବଳୀ ୫; ଯିରିମିୟ ୩୮
Free to use, adapt, and share under an open license (CC BY-SA 4.0).