20. تَبید و وِگِر دیین

اسرائیل پادشاهی و یهودا پادشاهی هر دو بَر عِلَیه خدا گُناه هاکُردِنِه. اونا خوش عَهد رِ که با خدا در کوهِ سینا دِوِسُّه، بِشکِستِنه. خدا تَوِسّطِ پَیومبَرون اونا رِ هُشدار هِدا اِ تا تووِ هاکُنِن و دوارِه او رِ پرستش هاکُنِن، وِلی اونا از خدا اِطاعت نَکِردِنِه.

بِنابَرین خدا اوشِن رِ تنبیه هاکُردِه و اَجازه هَدا اِ اِ اوشِن دُشمِنون، اوشِن رِ نابود هاکُنِن. اون زَمون قوم قُدرِتمِند دیگِری به نوم آشور دَوِاِ. آشوریا نِسبِت به قوم های دیگِر خَلِه بی رَحم بِنِه. اسرائیل پادشاهی تَوِسُّطِ آشور از بِین بِشِ اِ. آشوریا خَلِه از مردُم اسرائیل پادشاهی رِ بُکُشتِنِه، هر چی مِخواسِنِّه غارِت هامکردِنِه و خَلِه قِسمِتهای اوشِنِ سرزمین رِبِسوزِنینِ.

آشوریا تمومِ رهبرا، افرادِ پولدار و اونایی که مهارِتِ خاص داشتِنِه را خوش هِمراه بُوُردِنِه آشور. فَقِط بعضی مردمِ خَلِه فقیر اِسرائیل دِلِه بُمونِسِنِه.

بعد آشوریا، بیگونه ها رِ بیوردِنِه اسرائیل سرزمین که اونجِه زندگی هاکُنِن. بیگونِه ها شهرهایی که ویرون بِوِاِ رِ دُوارِه بِساتِنِه و با باقی اسرائیلیا که اونجِه بُمونِسِّنِه، عروسی هاکُردِنِه. نسلی که بِوُجود اَ رِ، سامِری مُگُتِنِه.

یهودا پادِشاهی مردمِ بَدینِه که خدا اسرائیل پادشاهی ساکِنین رّ به عِلِتِ بی ایمونی و نافَرمونی مجازات هاکُردِه، ولی اوشِن هَمِنتی بُتها و کَنعانیونِ خدا رِ پرستِش هامِکِردِنِه. خدا پَیومبَرونی رِ بِرِسّیِّه که اوشِن رِ هشدار هادِه، وِلی اونا هَمِنتی خوش کارا رِ ادامِه مِدانِه.

حدودا صد سال بعدِ نابودیِ اسرائیل پادشاهی تَوسط آشوریا، خدا نِبوکَدنِصَّر بابِل پادِشاه رِ بِرِسیِّه تا یهودا پادشاهی رِ حمله هاکُنِه. بابِلیها قومِ قدرِتمَندی بِنِه. یهودا پادِشاه قبول هاکُردِه نِبوکَدنِصَّرِخدمتگزار بَوِ و هر سال پول او رِ هادِ.

ولی چند سال بعد، یهوداِ پادِشاه علِیهِ بابِل شورش هاکُردِنِه. همین خاطِر بابِلیها وِگِردینِه و دُوارِه به یهودا پادشاهی حمله هاکُردِنِه. بابلیها اورشَلیم شهرِ رِ تصرف هاکُردِنِه، معبِد رِ نابود بَساتِنِه و ثِروِتی که شهر دَلِه و معبد دَلِه دَوِاِ، خوش هِمراه بُوُردِنِه.

برای تنبیهِ یهودا پادِشاه، نِبوکَدنِصَّر سربازا، اِ پِسِرون رِ اِ پیش بُکُشتِنِه و اِ چَشارِ کورها کُردِنِه. بعِ این، اونا پادشاه رِ خوش هِمراه بُوُردِنِه بابِل زندون دِلِه بِمیره.

نِبوکَدنِّصَّر و اِ سپاهیا تقریبا همه مردُم یهوداِ پادشاهی رِ خوش هِمراه بُوُردِنِه و فقط مردم بسیار فَقیر رِ باقی بِشتِنِه تا زِراعَت هاکُنِن. این دورِه رِ که قومِ خدا مجبور بِوِنِه سرزِمین موعود رِ ترک هاکُنِن، تبعید گونِّه.

اگِرچه خدا خوش قُوم رِ بهخاطِر گناهانِشون مُجازات هاکُردِه، ولی اوشِن رِ و وعدههایی که به اوشِن هَدااِ رِ فراموش نکرده. خدا مواظبِ خوش قوم بِ اِ و اونا با توسطِ خوش پَیومبَرون صُحبِت هامَکردِه. خدا وعده بِدااِ که هِفتاد سال بعد دُوارِه اسرائیل قوم رِ به سرزمین موعود وگِردونِه.

هفتاد سال بَعد، کورش پارسیان پادِشاه، بابلیها رِ شِکِست هِدااِ وهَنتی بِوِاِ که پارسیان امپراطوری به جایِ بابلی امپراطوری خَلِه از قومهای سرِ تسلط پیدا هاکُردِنِه. اون زِمون اسرائیل مردم رِ یهودی مُگُتِنِه و ویشتِرِ اونا تمومِ عمرِشون رِ بابِل دلِه زندِگی هامِکِردِنه. فقط اونایی که خَلِه پیر بِنِه، بِتونِسِّنِه یهودا سرزمین رِ یاد بیورِن.

پارسیان با اینکه خَلِه قدرِتمِند بِنِه، با دیگِر قومهای تحتِ تسلط خودِشون با ملایمت مهرَوُنی رفتار هامِکِردِنِه. بعدِ یِک مدت کوتاهی که کورش به پادشاهی پارس بِرِسّیُه، دَسّور هِدااِ که هر یهودی که خوانِه وَگِردِه به یَهودا، بِتونِه سرزِمینِ پارس رِ ترک هاکُنِه و به یَهودا سرزمین وَگِردِه. او حتی اوشِن رِ پول هَدااِ معبد رِ اورشَلیم دِله دُوارِه بسازِن! پس هفتاد سال بعدِ تبعید، گروهِ کوچِکی از یَهودیا به شهرِ اورشَلیم در سرزمینِ یهودا وَگِردِنِه.

وقتی قوم بِرِسّینِه اورشَلیم، مَعبد و دیوارِ دورِ شهر رِ دُوارِه بِساتِنِه. هنوز پارسیان به اوشِن تسلط داشتِنِه، ولی اوشِن در سرزمین موعود دَوِنِه و بَتونِسِّنِه خدا رِ معبد دِلِه پرستِش هاکُنِن.